De Zonneberg in Zelzate, een voormalig gipsstort van een nabijgelegen fabriek, is vandaag de dag een baken van hernieuwbare energie. Het terrein is één van de grootste zonnepaneelparken van Vlaanderen. Aan de voet van de Zonneberg bevindt zich Fabriek Energiek, een natuur- en milieu-educatief centrum van Provincie Oost-Vlaanderen.
Fabriek Energiek is echt een doe-centrum waar kinderen en jongeren op een toegankelijke manier kennismaken met de wereld van duurzame elektriciteitsopwekking. Een bijzondere plek dus. Eentje waar ontdekken en leren mooi samenkomen. Op die speciale plek realiseerde Breinbrouwerij een interactieve doe-installatie rond het opwekken en opslaan van energie.
Energieopslag helder uitleggen
Fabriek Energiek gaf ons de uitdaging om een interactieve installatie te realiseren waarmee we het concept van gravitaire energieopslag helder en toegankelijk maken voor zijn voornaamste doelgroep: kinderen en jongeren tot en met de 1ste graad van het middelbaar.
Duurzame en flexibele energieopslag is één van de kernuitdagingen van onze moderne tijden, waar momenteel heel veel uiteenlopende technologieën rond onderzocht worden. Niet evident om dat even kort en behapbaar voor te schotelen.
Het concept van gravitaire energieopslag lijkt bedrieglijk simpel. Als je in een land of regio tijdelijk een overschot aan energie hebt, kun je die gebruiken om een massa naar boven te liften. De energie die je verbruikt om dat te doen blijft als potentiële energie opgeslagen in die massa. Eenmaal je opnieuw extra energie nodig hebt, kun je die massa gecontroleerd laten zakken. De energie die daarbij vrijkomt kun je omzetten naar elektriciteit via een generator.
Dat principe is niet nieuw: in België hebben we de waterkrachtcentrale van Coo die exact dat doet. Water wordt van een laag bassin naar een hoger gelegen spaarbekken gepompt. Als er acuut energie nodig is, laat men het water terugstromen waardoor het elektriciteit opwekt. Een gigantische batterij dus eigenlijk. Alleen een beetje te abstract en weinig tastbaar voor de jonge bezoekers van Fabriek Energiek.
En dat was meteen de voornaamste uitdaging waar we met Breinbrouwerij onze tanden in zetten. Hoe maken we gravitaire energieopslag iets tastbaars, iets dat jongeren ‘aan de lijve’ kunnen ondervinden? Hoe zorgen we ervoor dat de bezoekers van Fabriek Energiek onderzoekend kunnen leren?
Inspanning
Centraal staan de hometrainers. Daarop trappen kinderen zoals op de fiets om de gewichten omhoog te hijsen. Ze wekken dus zelf elektriciteit op die bovendien live gemeten wordt. Hoe sneller ze trappen, hoe hoger het voltage, en dus hoe meer energie. Met hun eigen kuiten voelen ze energie omgezet worden in stroom. Verschillende kinderen kunnen tegelijk aan de slag: de ene meet, de andere noteert of vergelijkt. En dat alles in een modulair, overzichtelijk geheel.
Duurzaam gebouwd
De installatie is opgetrokken uit duurzame materialen:
Een licht maar stevig aluminium frame bekleed met dibond.
Rondom afgewerkt met ekoply, een gerecycleerd plaatmateriaal.
De installatie wordt aangedreven door batterijen op zonnepanelen, en is vanop afstand te monitoren via een app. Zo kunnen leerkrachten en beheerders makkelijk opvolgen hoe het systeem gebruikt wordt.
Impact
Bij het ontwerp van de installatie hielden we de impact continu voor ogen. Samenwerken en samen leren stelden we voorop: de installatie heeft een opengewerkt wat overleg vergemakkelijkt. Laagdrempelig leren was een andere belangrijke factor. We zorgen ervoor dat de installatie heel intuïtief gebruikt kan worden zonder de klassieke ‘uitlegbordjes’. Ook ervaringsgericht leren was belangrijk. Naast de displays waarop de geleverde energie afgelezen kan worden voorzagen we ook contactpunten. Aan de fietsen zelf kunnen bezoekers met een multimeter ook zelf metingen uitvoeren. Aan de centrale console kunnen enkele meegeleverde kleine toestellen aangesloten worden. Zo ervaren gebruikers zelf dat bijvoorbeeld een ventilator sneller draait als er meerdere gewichten tegelijk zakken.